Metallni termooborot qilish
Metallni issiqlik bilan ishlov berish — bu metall buyumlarga oldindan belgilangan haroratda isitish, u haroratda ushlab turish va keyin ma’lum tezlikda sovutish orqali fizik va mexanik xossalarini o‘zgartirish jarayonidir. Bu texnologiya metallga mustahkamlik, qattiqlik, egiluvchanlik va aşinaga chidamlilik kabi xususiyatlarni berish uchun ishlatiladi.
Issiqlik bilan ishlovning asosiy turlari quyidagilardan iborat:
- Rekristallizatsion tavlash (otjig) – ichki kuchlanishlarni bartaraf qiladi;
- Normallashtirish – tuzilmani yaxshilaydi va bir xillikni ta’minlaydi;
- Qotirish (zakalka) – tez sovutish orqali qattiqlikni oshiradi;
- Pishitish (otpusk) – qotirishdan so‘ng qattiqlik va mo‘rtlikni muvozanatlashtiradi;
- Uglerodlash va azotlash – sirt qatlamini karbon yoki azot bilan to‘ydirib, sirt qattiqligini oshiradi.
Jarayon gazli yoki elektrli issiqlik pechlarida bajariladi. Yirik korxonalarda induksion, plazmali va lazerli usullar ham qo‘llaniladi.
Issiqlik bilan ishlovning afzalliklari:
- Metallning ishlov berish va xizmat muddatini oshiradi;
- Tuziq va mexanik xossalarni moslashtirish imkonini beradi;
- Keyingi mexanik ishlovlarga tayyorlaydi;
- Aşinaga va korroziyaga bardoshlilikni kuchaytiradi.
Bu usul mashinasozlik, metallurgiya, aviatsiya, qurilish, asbobsozlik va boshqa sanoat tarmoqlarida keng qo‘llaniladi.